سيد صادق سجادى

12

تاريخ برمكيان ( فارسى )

يحيى برمكى به عنوان وزير هارون از آغاز خلافتش ياد كرده و از يحيى و تلاشهاى او براى تحقق خلافت هارون سخن نرانده است . اتليدى در بحث از علل سقوط برامكه ، روايات مربوط به آن را به ابراهيم بن اسحق از ابو ثور زاهر بن صقلاب ، و مبرّد از ابو عبد الله مارستانى ، و يحيى بن اكثم از اسماعيل بن يحيى هاشمى نسبت داده كه جز دو تن - مبرّد و ابو ثور - بقيه در زمرهء راويان ابن غسان نيز قرار دارند ولى در اينجا ابدا نامى از ابن غسان نيامده و بسيارى از روايات اين كتاب نيز در منابع ديگر ديده نمىشود و به افسانه بيشتر شبيه است تا اخبار تاريخى . بر اساس گزارش اتليدى از اين راويان ، ميمونه خواهر هارون - نه عباسه - پس از آنكه به عقد جعفر برمكى درآمد ، حيله‌اى كرد تا به نزد او راه يافت و باردار شد . سپس جعفر را تهديد كرد كه در اين باب با كسى سخن نگويد . اتليدى علاوه بر اين واقعه ، عوامل ديگرى را همچون ثروت و مكنت بىاندازهء جعفر ، توجه دولتمردان و عامهء مردم به جعفر ، شكوه و جلال دستگاه او ، تكبّرش نسبت به خليفه و انتساب سلطهء خلافت و شخص هارون به خود و خاندانش ، در سقوط برمكيان مؤثر دانسته است . به گزارش او ، مسرور خادم ، جعفر برمكى را در خانهء خود او نكشت بلكه او را به دستور خليفه به قصر آورد و به قتل رساند . بسيارى از جزئيات و اصول اين گزارشها در هيچيك از كتب تاريخى و حتى داستانى برمكيان وجود ندارد . كتاب اعلام الناس در 1303 ق در مطبعهء شرقيهء مصر به چاپ رسيده است . 3 . تاريخ برامكه . اثر ديگرى به فارسى مشتمل بر روايات ابو القاسم بن غسان كه در همين كتاب از او با عنوان « مصنّف اخبار آل برمك » ياد شده است . از نام و نشان مترجم كتاب اطلاعى در دست نيست امّا بنابر شواهدى مىتوان زمان تقريبى ترجمه و مترجم احتمالى را حدس زد « 1 » . اين كتاب با مقدمهء ممتع و توضيح شادروان عبد العظيم قريب در سال 1312 شمسى در تهران منتشر شده است . با آنكه بر روى جلد كتاب عنوان « تاريخ برامكه » درج شده ، ولى بر صفحه اول آن ، عنوان « اخبار برامكه » آمده است . همين كتاب را نيم قرن بعد محمد سرور پاك‌فر و مايل هروى بدون مقدمه و حواشى عبد العظيم قريب زير عنوان « اخبار آل برمك » به سال 1361 شمسى در كابل منتشر كردند و اصل اثر را به محمد بن حسين بن عمر هروى نسبت دادند ؛ ولى تناقض‌هاى موجود در كتاب را دربارهء

--> ( 1 ) . نك مطالب بعدى در همين مقدمه ذيل « اخبار برمكيان » .